Ngồi Dựng Phim Cả Ngày, Cái Giá Phải Trả Không Chỉ Là Deadline
Mười tiếng liền trước màn hình, ghế công thái học lúc đó không còn là thứ xa xỉ, mà là một phần kiến thức sản phẩm công nghệ, nội thất, thiết bị và vật liệu mà dân dựng phim nào cũng nên nắm rõ. Đó là điều kiện để bên mình ngồi nổi tới cảnh cắt cuối cùng. Nghề dựng phim ít ai để ý chuyện ghế, cho tới khi lưng lên tiếng.
Một đoạn quảng cáo 30 giây có khi mất ba ngày ngồi liên tục. Dựng thô, chỉnh màu, mix tiếng, rồi xuất bản nháp cho khách duyệt. Máy chạy render, người vẫn phải ngồi canh, không đứng lên lâu được. Có bạn trong đội từng ngồi hơn mười tiếng một ngày, suốt hai tuần liền.
Ngồi sai tư thế trong thời gian dài không gây đau ngay. Nó âm thầm dồn áp lực lên đĩa đệm cột sống thắt lưng. Đây là phần đệm giữa các đốt sống, giúp giảm xóc khi ngồi. Vài tháng sau, cơn đau mới xuất hiện, thường là lúc đứng dậy buổi tối.
Cổ cũng chịu trận không kém lưng. Cúi nhìn màn hình thấp hơn tầm mắt khiến cơ cổ gồng liên tục, lâu ngày gây đau vai gáy. Một số bạn dựng phim còn gặp hội chứng ống cổ tay. Đó là khi dây thần kinh cổ tay bị chèn ép, do gõ phím và kéo chuột liên tục nhiều giờ.
Trước khi vào bàn dựng, nhiều ê-kíp dùng thêm các công cụ AI hỗ trợ dựng kịch bản, storyboard. Việc này giúp rút ngắn khâu lên ý tưởng. Nhưng khâu ngồi dựng vẫn luôn chiếm phần lớn thời gian trong ngày. Vì vậy, bên mình luôn khuyên anh em ưu tiên một chiếc ghế công thái học đúng chuẩn ngay từ đầu. Đừng đợi đau mới đi mua.
Chọn Ghế Công Thái Học Thế Nào Cho Đúng Với Dân Dựng Phim
Công thái học, tiếng Anh là ergonomics, nghĩa là thiết kế theo đúng hình dáng cơ thể người dùng. Ghế công thái học vì vậy không phải cứ ghế văn phòng bọc da nhìn sang là đủ. Ghế phải chỉnh được theo từng người ngồi, không phải một kích cỡ dùng chung cho cả phòng.
Bên mình từng thử một chiếc ghế gaming giá rẻ, quảng cáo là “công thái học”. Ngồi suốt một tuần dựng phim tài liệu. Đệm êm thật, nhưng không chỉnh được độ cao tay vịn. Khuỷu tay treo lơ lửng khi gõ phím. Hai ngày sau, vai bắt đầu mỏi. Ghế đẹp không đồng nghĩa với đúng công thái học.
Độ chỉnh phải theo vóc dáng, không theo quảng cáo
Ba điểm cần chỉnh được trên một chiếc ghế tốt: độ cao mặt ghế, độ ngả lưng và độ cao tay vịn. Độ cao mặt ghế lý tưởng thường rơi vào khoảng 42-52cm. Con số này giúp đùi song song với sàn khi bàn chân đặt phẳng. Độ ngả lưng nên xoay được từ 90 đến 135 độ. Những lúc chờ máy render chạy, người dựng có thể ngả ra nghỉ vài phút, mà ghế vẫn đỡ lưng đúng chỗ.
Khi ra cửa hàng thử ghế, bên mình hay gợi ý anh em kiểm tra nhanh mấy điểm sau trước khi quyết định mua:
- Ngồi thẳng, hai bàn chân chạm sàn, kiểm tra đùi có song song mặt ghế không.
- Gõ thử bàn phím vài phút, xem khuỷu tay tạo góc gần 90 độ hay bị treo cao.
- Ngả lưng tối đa, cảm nhận phần tựa có đỡ đúng vùng thắt lưng hay chỉ đỡ giữa lưng.
- Đứng lên ngồi xuống vài lần, nghe thử cơ cấu nâng hạ có phát tiếng kêu lạ không.
Đệm và lưới thoáng khí, chi tiết dễ bị bỏ qua
Phòng dựng phim thường bí. Nhiều máy render toả nhiệt liên tục. Có nơi còn tắt bớt điều hoà, để đỡ tiếng ồn khi thu âm. Ngồi ghế đệm foam dày trong môi trường đó, lưng sẽ nóng và ẩm mồ hôi chỉ sau một, hai tiếng. Ghế lưới mesh thoáng khí xử lý vấn đề này tốt hơn hẳn. Cảm giác ngồi ban đầu có thể hơi cứng hơn đệm foam, nhưng bù lại thoáng hơn nhiều.
Một chiếc ghế công thái học tầm trung, lưới mesh, đủ ba điểm chỉnh kể trên. Giá tham khảo hiện dao động khoảng 2,5-5 triệu đồng. Dòng cao cấp hơn, khung nhôm, đệm lưng động theo cột sống, có thể lên tới 8-12 triệu. Nếu chưa quen chọn, bên mình khuyên tham khảo trước vài địa chỉ mua ghế công thái học uy tín tại TPHCM. Việc này giúp so hàng thật trước khi chốt, tránh mua online rồi phát hiện ghế không chỉnh được như mô tả.
Sai lầm phổ biến nhất bên mình thấy là mua ghế đẹp trên sàn thương mại điện tử, bỏ qua thông số chỉnh. Một chiếc ghế không ngả lưng được, không nâng hạ tay vịn. Dù đệm êm cỡ nào, cũng chỉ đỡ được vài tuần đầu. Sau đó, cơn mỏi lưng quay lại y như cũ.
Tay vịn và bánh xe, chi tiết dùng mỗi ngày
Tay vịn cũng nên chỉnh được nhiều chiều, không chỉ lên xuống. Loại tốt còn xoay ngang, xoay dọc, để ôm sát khuỷu tay khi kéo timeline hoặc dùng bàn điều khiển màu. Tay vịn cố định một chiều thường ép cổ tay vào một góc suốt nhiều giờ, dễ gây mỏi.
Bánh xe cũng là chi tiết hay bị bỏ qua. Sàn gỗ hoặc sàn gạch cần bánh xe mềm, có lớp cao su, để không trầy sàn khi di chuyển ghế liên tục. Sàn trải thảm lại cần bánh cứng hơn, tránh bị kẹt giữa lúc đang thao tác gấp.
Bên mình từng dùng nhầm ghế bánh cứng trên sàn gỗ công nghiệp. Chưa đầy một tháng, sàn đã có vệt trầy dài ngay dưới bàn làm việc. Đổi sang bánh cao su, vấn đề mới hết hẳn.
Bàn Làm Việc Và Ghế: Kiến Thức Sản Phẩm Công Nghệ, Nội Thất, Thiết Bị Và Vật Liệu Dân Dựng Phim Cần Biết
Bàn đúng tầm, màn hình ngang tầm mắt
Có bạn trong đội từng đổi hẳn sang ghế công thái học 6 triệu. Vậy mà vẫn đau cổ sau vài tuần. Hoá ra vấn đề không nằm ở ghế. Cái bàn cũ quá thấp, màn hình đặt ngay trên mặt bàn. Mắt phải cúi xuống liên tục khi xem timeline. Ghế đúng mà bàn sai, cổ vẫn chịu trận như thường.
Chiều cao bàn làm việc chuẩn cho người Việt trung bình khoảng 68-75cm, tuỳ chiều cao người ngồi. Cách đo đơn giản: ngồi thẳng trên ghế đã chỉnh đúng, gõ tay lên bàn phím. Nếu khuỷu tay tạo góc gần 90 độ, là bàn vừa tầm. Mép trên màn hình nên ngang, hoặc thấp hơn tầm mắt một chút, không cao hơn.
Nếu bàn cũ không chỉnh được độ cao, cách xử lý nhanh và rẻ là kê thêm giá đỡ màn hình. Một giá đỡ đơn giản, giá khoảng 200-400 nghìn đồng, có thể nâng màn hình lên đúng tầm. Không cần đổi cả bộ bàn mới. Với dân dựng phim ngồi cả ngày, khoản chi này rẻ hơn nhiều, so với một lần đi khám cột sống.
Chừa chỗ cho màn hình phụ và máy móc đi kèm
Công việc dựng phim hiếm khi chỉ cần một màn hình. Timeline, cửa sổ preview, bảng màu, phần mềm âm thanh, mỗi thứ chiếm một khoảng nhìn riêng. Bàn làm việc vì vậy cần đủ sâu và rộng, để đặt thêm màn hình phụ. Chưa kể chỗ cho bàn điều khiển màu, hay ổ cứng ngoài lưu trữ footage gốc. Bàn hẹp dưới 100cm chiều ngang thường không đủ chỗ xoay xở, khi cần mở thêm thiết bị.
Một mẹo nhỏ ít người để ý: dây cáp máy render, ổ cứng ngoài, tai nghe nên đi gọn phía sau bàn. Không vắt ngang chỗ để chân. Chân bị vướng dây khi ngồi lâu cũng là một kiểu tư thế xấu, chỉ là ít ai gọi tên ra thôi. Ánh sáng phòng dựng cũng nên dịu. Tránh chiếu thẳng vào màn hình gây loá, khiến mắt và cổ gồng theo mà không hay.
Khi dựng phim trở thành một dịch vụ kinh doanh tại nhà
Nhiều bạn dựng phim freelance chọn làm việc tại nhà để chủ động giờ giấc. Có người còn dựng luôn một góc studio nhỏ, với máy render chạy suốt đêm. Máy móc chạy nhiều kéo theo hoá đơn điện tăng đáng kể. Vì vậy, trước khi sắm bàn ghế, bên mình vẫn hay nhắc anh em một việc. Đó là tham khảo thêm cách tiết kiệm chi phí điện nước cho studio tại nhà. Phần chi phí vận hành nhờ đó không đội lên quá mức, so với thu nhập từ từng dự án.
Một số ê-kíp dựng phim, sau vài năm làm freelance, bắt đầu nhận thêm job ngoài. Có người mở dịch vụ cho thuê phòng dựng, hoặc thanh lý thiết bị cũ khi lên đời máy. Lúc đó, đăng bài lẻ trên mạng xã hội không đủ để khách tìm ra dịch vụ. Một trang web bán hàng bài bản, kiểu https://mona.media/thiet-ke-website-ban-hang/, giúp khách xem đủ dịch vụ, giá cả, đặt lịch ngay. Thay vì phải nhắn tin hỏi từng người một.
Một góc phòng ngủ cũng dựng được phim, miễn biết sắp xếp
Không phải ai làm dựng phim cũng có phòng riêng. Nhiều bạn mới vào nghề chỉ có một góc phòng ngủ, kê tạm bàn sát tường. Không gian chật vẫn dựng được, miễn sắp xếp đúng thứ tự ưu tiên.
Một bạn trong đội từng dựng phim ngắn ngay trong phòng trọ chín mét vuông. Bàn gấp gắn tường, ghế công thái học đặt sát cửa sổ để lấy ánh sáng tự nhiên ban ngày. Màn hình phụ gắn thêm bằng giá đỡ kẹp mép bàn, không chiếm diện tích sàn.
Cách làm này tiết kiệm chỗ, nhưng vẫn giữ đúng nguyên tắc cơ bản: ghế đúng tầm, màn hình ngang mắt, khuỷu tay vuông góc. Không gian nhỏ không phải là lý do để bỏ qua tư thế ngồi đúng.
Khoản Đầu Tư Nhỏ Cho Một Nghề Cần Ngồi Rất Lâu
Nghề dựng phim không đo bằng số giờ đứng. Nó đo bằng số giờ ngồi bền được trước máy. Ghế công thái học và bàn làm việc đúng tầm không giúp dựng nhanh hơn. Nhưng nó giúp anh em đủ sức ngồi tới cảnh cuối cùng của dự án. Nhờ vậy, anh em không phải đứng dậy giữa chừng vì lưng không chịu nổi. Khách hàng không thấy được cái ghế phía sau sản phẩm, nhưng họ luôn thấy được deadline có trễ hay không.
Nếu ngân sách còn hạn chế, bên mình vẫn khuyên ưu tiên ghế trước. Bàn có thể tận dụng, chỉnh thêm giá đỡ màn hình sau. Một chiếc ghế đúng chuẩn dùng được năm, sáu năm. Tính ra, nó rẻ hơn nhiều so với một năm đi vật lý trị liệu vì đau lưng, đau cổ. Bỏ ra một buổi thử ghế tại cửa hàng, đổi lấy nhiều năm ngồi làm việc không đau, là một cuộc đổi chác đáng giá.
